W ostatnich latach o fosforze mówi się coraz więcej w medycynie weterynaryjnej. Nie bez powodu nazywany jest czasem cichym zabójcą nerek. To określenie brzmi groźnie, ale dobrze oddaje fakt, że nadmiar fosforu przez długi czas może nie dawać żadnych wyraźnych objawów, jednocześnie przyspieszając postęp choroby.

Czym właściwie jest fosfor?

Fosfor jest minerałem naturalnie występującym w organizmie każdego zwierzęcia. Około 85% jego zapasów znajduje się w kościach i zębach, a pozostała część krąży we krwi oraz znajduje się wewnątrz komórek.

Jego najważniejsze funkcje to:

• budowa kości i zębów,
• udział w produkcji energii (ATP),
• prawidłowa praca mięśni,
• funkcjonowanie układu nerwowego,
• utrzymanie równowagi kwasowo-zasadowej organizmu.

Bez fosforu organizm nie byłby w stanie prawidłowo funkcjonować. Problemem nie jest więc sam fosfor, ale jego nadmiar.

Skąd bierze się fosfor w diecie u kota i psa?

Najwięcej fosforu dostarczamy wraz z pokarmem. Znajduje się przede wszystkim w mięsie, podrobach, rybach oraz produktach mlecznych. Wysokiej jakości karmy są odpowiednio zbilansowane i u zdrowych zwierząt ilość fosforu zwykle nie stanowi problemu.

Zdrowe nerki nieustannie filtrują krew i usuwają nadmiar fosforu z organizmu wraz z moczem. Dzięki temu jego stężenie pozostaje na właściwym poziomie.

Co dzieje się, gdy nerki przestają działać prawidłowo?

To właśnie tutaj zaczyna się najważniejsza zależność.

W przebiegu przewlekłej choroby nerek liczba sprawnie funkcjonujących nefronów stopniowo maleje. Oznacza to, że nerki coraz gorzej radzą sobie z usuwaniem fosforu.

Początkowo organizm próbuje sobie z tym poradzić. Wydzielane są hormony, które zwiększają wydalanie fosforu przez pozostałe zdrowe nefrony. Przez pewien czas wyniki badań mogą więc pozostawać prawidłowe, mimo że w nerkach zachodzą już niekorzystne zmiany.

Z czasem możliwości kompensacyjne organizmu wyczerpują się. Fosfor zaczyna gromadzić się we krwi, a jego podwyższone stężenie dodatkowo uszkadza nerki. Powstaje błędne koło:

choroba nerek → wzrost fosforu → szybsze uszkadzanie nerek → jeszcze większy wzrost fosforu.

Dlatego właśnie kontrolowanie poziomu fosforu jest jednym z najważniejszych elementów leczenia przewlekłej choroby nerek.

Czy podwyższony fosfor daje objawy?

Niestety najczęściej nie.

Przez długi czas zwierzę może zachowywać się zupełnie normalnie. Właściciel nie zauważa niczego niepokojącego, podczas gdy podwyższony poziom fosforu stopniowo pogarsza stan nerek.

Dopiero przy znacznie wyższych wartościach mogą pojawić się:

• osłabienie,
• brak apetytu,
• nudności i wymioty,
• spadek masy ciała,
• pogorszenie samopoczucia.

Warto jednak pamiętać, że objawy te zwykle wynikają z całej choroby nerek, a nie wyłącznie z wysokiego poziomu fosforu.

Dlaczego wysoki fosfor jest tak niebezpieczny?

Podwyższony poziom fosforu wpływa na organizm na wiele sposobów.

Przyspiesza postęp przewlekłej choroby nerek, zaburza gospodarkę wapniowo-fosforanową i pobudza przytarczyce do nadmiernej produkcji parathormonu. W efekcie może dojść do rozwoju tzw. wtórnej nadczynności przytarczyc, która prowadzi między innymi do odwapnienia kości.

Przy bardzo wysokim stężeniu wapń i fosfor mogą tworzyć złogi odkładające się w tkankach miękkich, naczyniach krwionośnych czy samych nerkach, dodatkowo pogarszając ich funkcję.

Dlaczego koty są szczególnie narażone?

Przewlekła choroba nerek jest jedną z najczęściej rozpoznawanych chorób starszych kotów. Szacuje się, że dotyczy znacznej części kotów po 10. roku życia, a ryzyko rośnie wraz z wiekiem.

To właśnie dlatego u kotów tak dużą wagę przywiązuje się do monitorowania poziomu fosforu oraz regularnego wykonywania badań krwi i moczu.

U psów przewlekła choroba nerek również występuje, jednak zdecydowanie rzadziej niż u kotów.

Jak sprawdza się poziom fosforu?

Ocenę stężenia fosforu wykonuje się podczas badania biochemicznego krwi.

Sam wynik fosforu nigdy nie powinien być interpretowany w oderwaniu od pozostałych parametrów. Lekarz weterynarii analizuje go razem z:

• kreatyniną,
• SDMA,
• mocznikiem,
• wynikami badania moczu,
• ciężarem właściwym moczu,
• ciśnieniem tętniczym,
• obrazem klinicznym pacjenta.

Dzięki temu można ocenić, czy podwyższony fosfor jest związany z chorobą nerek, dietą, wiekiem zwierzęcia czy innymi schorzeniami.

Czy można obniżyć poziom fosforu?

Tak, ale sposób postępowania zależy od przyczyny.

Najważniejszym elementem leczenia zwierząt z przewlekłą chorobą nerek jest odpowiednio dobrana dieta nerkowa, która zawiera ograniczoną ilość fosforu przy jednoczesnym zachowaniu odpowiedniej wartości odżywczej.

Jeżeli sama dieta nie wystarcza do utrzymania prawidłowego poziomu fosforu, lekarz weterynarii może zalecić stosowanie tzw. wyłapywaczy (wiążących) fosforu. Są to preparaty podawane razem z posiłkiem, które ograniczają wchłanianie fosforu z przewodu pokarmowego.

Nigdy nie należy stosować takich preparatów samodzielnie ani profilaktycznie. Zarówno dieta, jak i leczenie powinny być dobierane indywidualnie na podstawie wyników badań.

Czy zdrowemu kotu lub psu trzeba ograniczać fosfor?

Nie.

Fosfor u psa i kota jest niezbędnym składnikiem diety zdrowego zwierzęcia. Nie ma potrzeby ograniczania jego podaży u psów i kotów z prawidłowo funkcjonującymi nerkami, które otrzymują pełnoporcjową, dobrze zbilansowaną karmę.

Ograniczenie fosforu staje się ważnym elementem leczenia dopiero wtedy, gdy lekarz weterynarii rozpozna przewlekłą chorobę nerek lub inne schorzenie wymagające takiego postępowania.

Regularne badania pozwalają wykryć problem wcześniej

Jednym z największych wyzwań w leczeniu chorób nerek jest fakt, że przez długi czas rozwijają się one bez wyraźnych objawów. Zwierzę może wydawać się zdrowe, mimo że w nerkach zachodzą już nieodwracalne zmiany.

Dlatego szczególnie u kotów po 7.–8. roku życia oraz starszych psów warto wykonywać okresowe badania profilaktyczne obejmujące badanie krwi i moczu. Pozwalają one wykryć nieprawidłowości na wcześniejszym etapie, kiedy można skuteczniej spowolnić rozwój choroby i poprawić komfort życia pacjenta.
W naszym gabinecie Wet-Pet w Czeladzi zawsze możecie uzyskać więcej informacji o badaniach, które spełnią aktualne potrzeby Waszych zwierząt.

Fosfor u kota i psa, posumowanie najważniejszych informacji

Fosfor sam w sobie nie jest wrogiem organizmu – wręcz przeciwnie, jest niezbędny do życia. Problem pojawia się wtedy, gdy chore nerki nie są już w stanie usuwać jego nadmiaru. Podwyższone stężenie fosforu przyspiesza rozwój przewlekłej choroby nerek i pogarsza rokowanie, dlatego jego kontrolowanie jest jednym z najważniejszych elementów opieki nad kotami i psami nefrologicznymi.

Regularne badania profilaktyczne, odpowiednio dobrana dieta oraz leczenie prowadzone pod kontrolą lekarza weterynarii pozwalają skutecznie ograniczyć negatywny wpływ fosforu na organizm i przez długi czas utrzymać dobrą jakość życia zwierzęcia.

FAQ

Czy wysoki fosfor zawsze oznacza chorobę nerek?

Nie. Podwyższony poziom fosforu może mieć również inne przyczyny. Wynik zawsze powinien być oceniany razem z pozostałymi badaniami.

Czy prawidłowy fosfor oznacza zdrowe nerki?

Nie. We wczesnych stadiach przewlekłej choroby nerek fosfor może pozostawać w normie dzięki mechanizmom kompensacyjnym organizmu.

Czy dieta nerkowa wystarczy?

U wielu pacjentów tak. Jeśli jednak fosfor nadal pozostaje zbyt wysoki, lekarz może zalecić preparaty wiążące fosfor.

Czy można samemu podawać wyłapywacze fosforu?

Nie. Ich stosowanie powinno odbywać się wyłącznie na zalecenie lekarza weterynarii i pod kontrolą badań.

Jak często badać fosfor u kota z przewlekłą chorobą nerek?

Częstotliwość zależy od stadium choroby oraz przebiegu leczenia. Harmonogram badań ustala lekarz prowadzący.